Biblioteka Główna Politechniki Warszawskiej

FAQ - najczęściej zadawane pytania

Odsłony: 14683

Open Access

Chcę opublikować artykuł w otwartym dostępie - czy muszę za to płacić?

W większości przypadków tak. Autor, który chce opublikować swoją pracę w modelu Open Access (OA), musi liczyć się z koniecznością pokrycia kosztów publikacji, tzw. Article Processing Charges (APC). W zależności od wydawnictwa opłata ta może wynosić od 1 000 do 5 000 EUR, USD lub CHF. Warto sprawdzić, czy czasopismo, w którym planujemy publikację, jest objęte programem dofinansowania opłat publikacyjnych w ramach otwartego dostępu. Więcej informacji w zakładce Open Access - finansowanie.
Na co zwrócić uwagę przy wyborze czasopisma otwartego?
Przy wyborze czasopisma publikującego w modelu Open Access warto zwrócić uwagę na:
- opłatę publikacyjną (tzw. Article Processing Charges, APC);
- rodzaj licencji, na jakiej czasopismo udostępnia publikacje autorów (np. Creative Commons);
- wiarygodność czasopisma - warto upewnić się, że nie wykazuje ono cech tzw. czasopisma drapieżnego. Więcej informacji na temat czasopism drapieżnych w zakładce Drapieżne czasopisma.
Jakie są sposoby zapewnienia otwartego dostępu do publikacji naukowych?
Otwarty dostęp do publikacji naukowych można zapewnić na dwa główne sposoby:
- poprzez umieszczenie i udostępnienie tekstu w otwartym repozytorium (tzw. model zielony otwartego dostępu, ang. green open access). Możliwość deponowania tekstu w repozytorium zależy od polityki wydawcy - zazwyczaj zezwala on na umieszczanie różnych wersji pracy (preprintów lub postprintów), nawet jeśli artykuł został opublikowany w czasopiśmie subskrypcyjnym. Często stosowany jest tzw. okres embarga, który oznacza, że deponowanie ostatecznej wersji wydawniczej możliwe jest dopiero po upływie określonego czasu od publikacji (zwykle od 6 do nawet 48 miesięcy);
- poprzez publikację w otwartym czasopiśmie (tzw. model złoty otwartego dostępu, ang. gold open access), czyli w czasopiśmie w pełni otwartym (ang. fully open access journal) lub hybrydowym (ang. hybrid journal), w którym autor może zdecydować, czy chce udostępnić artykuł w modelu otwartego dostępu za dodatkową opłatą (tzw. Article Processing Charges, APC).
W wielu przypadkach możliwe jest także jednoczesne zastosowanie obu modeli - pod warunkiem, że pozwala na to polityka licencyjna wydawcy danego czasopisma.
Jaka jest różnica między publikacją typu Open Access w czasopiśmie hybrydowym a w czasopiśmie otwartym?
W zasadzie sama publikacja nie różni się znacząco między czasopismem hybrydowym a czasopismem otwartym. Różnice dotyczą głównie charakterystyki samych czasopism:
- Czasopismo w pełni otwarte (ang. fully open access journal) - wszystkie publikowane artykuły są dostępne w złotym modelu otwartego dostępu (ang. gold open access), czyli bezpłatnie i bez żadnych ograniczeń dla czytelników (np. bez konieczności logowania czy zakładania konta). Finansowanie czasopisma pochodzi zazwyczaj z opłat za publikację (tzw. Article Processing Charges, APC) wniesionych przez autorów, ich instytucje macierzyste lub są pokrywane z innych źródeł finansowania.
- Czasopismo hybrydowe (ang. hybrid journal) - czasopismo subskrypcyjne, które udostępnia część artykułów bezpłatnie (jeśli autor zdecyduje się na publikację w złotym modelu otwartego dostępu i pokryje koszty publikacyjne tj. APC). Autor ma możliwość wyboru modelu w jakim chciałby opublikować swój manuskrypt. Artykuły, które nie są opublikowane w złotym modelu otwartego dostępu, pozostają dostępne wyłącznie dla subskrybentów i nie są dostępne dla czytelników niezarejestrowanych lub nieposiadających subskrypcji.
Czy recenzja artykułu w czasopiśmie hybrydowym przebiega inaczej niż w czasopiśmie typu Open Access?

Nie powinno być żadnej różnicy w procesie recenzji artykułów między czasopismami otwartymi a hybrydowymi. W obu przypadkach powinny obowiązywać takie same procedury i standardy recenzenckie.
Kto ponosi koszty publikowania w modelu Open Access?

Otwarty dostęp do publikacji nie oznacza, że wydawca nie ponosi kosztów związanych z przygotowaniem artykułów do publikacji (w tym recenzji, obróbki językowej, technicznej i redakcyjnej) oraz ich dystrybucją. „Darmowość” dotyczy wyłącznie ostatniego elementu tego łańcucha, czyli czytelnika. W modelu ekonomicznym otwartych czasopism nastąpiło przesunięcie finansowania z odbiorców treści (np. bibliotek, osób indywidualnych) na inne źródła, takie jak autorzy publikacji, ich instytucje macierzyste, składki członkowskie, dotacje publiczne czy wpływy z reklam.
Gdzie mogę uzyskać informacje na temat polityk wydawniczych czasopism naukowych w zakresie otwartego dostępu?

Najlepszym źródłem informacji na temat polityk wydawniczych czasopism naukowych jest serwis Jisc's Open Policy Finder, który gromadzi informacje w zakresie prawa autorskiego, w tym zasad dotyczących archiwizacji publikacji. Warto jest również sprawdzić informacje dostępne na stronie internetowej danego czasopisma lub wydawcy.
Gdzie można znaleźć wykaz czasopism otwartych?

Największą bazą rejestrującą czasopisma otwarte jest Directory of Open Access Journals (DOAJ). Informacje o tym, czy dane czasopismo jest dostępne w modelu Open Access, można również znaleźć w bazie Scopus, w zakładce Sources.
Jak znaleźć czasopismo otwarte ze wskaźnikiem Impact Factor?

Najłatwiej jest to zrobić bezpośrednio w serwisie Journal Citation Reports, korzystając z filtra Open Access.
Jaką wersję pliku (preprint/postprint/ostateczna wersja wydawnicza) mogę zamieścić w Bazie Wiedzy PW?
- W przypadku artykułów publikowanych w złotym modelu otwartego dostępu (ang. gold open access) w repozytorium należy zamieścić ostateczną wersję wydawniczą artykułu. Informacje o licencji można znaleźć w pliku PDF publikacji lub bezpośrednio przy artykule na stronie czasopisma.
- W przypadku artykułów w zielonym modelu otwartego dostępu (ang. green open access) w repozytorium należy zamieścić wersję artykułu zgodną z polityką wydawcy. Informacje o politykach wydawniczych czasopism naukowych można sprawdzić w serwisie Jisc's Open Policy Finder lub bezpośrednio na stronie czasopisma bądź wydawcy.

Licencje CC

Jaką licencję CC wybrać do publikacji artykułu naukowego?

Najczęściej wybieraną licencją jest CC BY (uznanie autorstwa), ponieważ pozwala na szerokie udostępnianie i wykorzystanie pracy, pod warunkiem wskazania autora.
Co oznacza warunek „uznanie autorstwa” (BY)?

Oznacza to, że korzystając z dzieła, należy wskazać nazwisko autora oraz źródło utworu.
Co oznacza warunek „na tych samych warunkach” (SA)?

Oznacza to, że jeśli tworzysz dzieło pochodne na podstawie utworu objętego licencją CC BY-SA lub CC BY-NC-SA, musisz udostępnić swoje dzieło na takiej samej licencji jak oryginał.
Czy mogę wykorzystać utwór na licencji CC do celów komercyjnych?

To zależy od konkretnej licencji. Licencje zawierające warunek „NC” (Non-Commercial) zabraniają wykorzystywania utworu w celach komercyjnych.
Czy mogę modyfikować dzieło na licencji CC?

W przypadku licencji zawierających warunek „ND” (No-Derivatives) zabronione jest tworzenie i rozpowszechnianie zmodyfikowanych wersji dzieła. W pozostałych przypadkach możesz modyfikować dzieło, pod warunkiem przestrzegania określonych warunków licencji.
Gdzie mogę sprawdzić, na jakiej licencji opublikowano artykuł naukowy?

Informacje o licencji zwykle znajdują się przy artykule naukowym - na stronie internetowej, w pliku PDF artykułu lub w jego metadanych.
Czy licencje CC zastępują prawa autorskie?

Nie, licencje CC działają w ramach praw autorskich - to autor decyduje, jakie prawa do swojego dzieła udostępnia innym.
Czy mogę zastosować różne licencje CC do różnych części mojej pracy?

Tak, autor może zastosować różne licencje do poszczególnych elementów swojej pracy, np. tekst na licencji CC BY, a zdjęcia na CC BY-NC.

Drapieżne czasopisma i konferencje

Czym są drapieżne czasopisma i konferencje?

Drapieżne (ang. predatory) czasopisma i konferencje to podmioty działające głównie w celach komercyjnych, często bez rzetelnej recenzji naukowej i transparentności, których głównym celem jest pobieranie opłat od autorów.
Jak rozpoznać drapieżne czasopismo lub konferencję?

Charakterystyczne cechy to m.in.: brak rzetelnej recenzji, szybkie i niejasne procesy publikacji, natarczywe prośby o opłaty, brak informacji o redakcji, podejrzanie szeroki zakres tematyczny oraz brak indeksacji w renomowanych bazach danych.
Czy drapieżne czasopisma mają Impact Factor?

Zazwyczaj nie. Często podają fałszywe lub mylące wskaźniki. Warto sprawdzić wiarygodność Impact Factor w bazach takich jak Journal Citation Reports czy Scopus.
Jak sprawdzić, czy czasopismo lub konferencja jest drapieżna?

Warto skorzystać z wiarygodnych źródeł i narzędzi, takich jak Directory of Open Access Journals (DOAJ), archiwalna lista Bealla, Think.Check.Submit. (dla czasopism) oraz Think.Check.Attend. (dla konferencji). Dobrze jest także konsultować się z pracownikami Biblioteki Głównej PW lub doświadczonymi kolegami.
Jakie kroki należy podjąć w przypadku, gdy artykuł naukowy został opublikowany w drapieżnym czasopiśmie?

Warto jest rozważyć ponowną publikację w renomowanym czasopiśmie. Dobrze jest również poinformować swoją instytucję o zaistniałej sytuacji i poszukać wsparcia w dalszych działaniach, np. prawnych.
Jak unikać drapieżnych konferencji?

Należy dokładnie weryfikować organizatorów, program konferencji oraz skład Komitetu Naukowego i Organizacyjnego. Należy unikać udziału w konferencjach, które oferują szybkie publikacje bez przeprowadzenia procesu recenzji lub stosują niejasne i podejrzane metody promocji.
Czy publikowanie w drapieżnym czasopiśmie może zaszkodzić mojej karierze?

Tak, publikacja w drapieżnym czasopiśmie może negatywnie wpłynąć na reputację badacza oraz ocenę jego dorobku naukowego, zwłaszcza jeśli zostanie to zauważone przez instytucję macierzystą lub agencję finansującą.

NCN

Czy NCN wymaga publikowania w modelu otwartego dostępu?

NCN dopuszcza publikowanie wyników badań zarówno w modelu otwartego dostępu (Open Access), jak i w modelu zamkniętym (subskrypcyjnym). Zasady dotyczące publikowania mają charakter rekomendacji i uwzględniają specyfikę poszczególnych dyscyplin naukowych oraz procesów wydawniczych.
Czy mogę publikować w czasopismach subskrypcyjnych?

Tak. NCN dopuszcza publikowanie artykułów naukowych w tradycyjnych czasopismach subskrypcyjnych. W takim przypadku autorzy nie są zobowiązani do udostępniania wersji AAM ani preprintu w repozytorium.
Czy muszę udostępniać wersję AAM lub preprint w repozytorium?
Nie. Udostępnienie wersji AAM lub preprintu w otwartym repozytorium jest zalecane, lecz nieobowiązkowe. Brak udostępnienia tych wersji nie wpływa na kwalifikowalność kosztów projektu ani jego rozliczenie.
Jakie ścieżki publikowania artykułów w otwartym dostępie uznaje NCN?

NCN uznaje trzy równorzędne ścieżki publikacyjne dla artykułów w otwartym dostępie:

publikację w czasopiśmie zarejestrowanym lub będącym w trakcie rejestracji w Directory of Open Access Journals (DOAJ);

publikację w czasopiśmie subskrypcyjnym lub hybrydowym, przy czym zalecane jest udostępnienie wersji AAM lub preprintu w otwartym repozytorium;

publikację w czasopiśmie objętym licencją otwartego dostępu w ramach umów transformacyjnych.
Czy NCN preferuje licencję CC BY?

Tak. NCN rekomenduje stosowanie licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 (CC BY 4.0). Licencja ta umożliwia szerokie wykorzystanie i ponowne użycie wyników badań z zachowaniem obowiązku wskazania autorstwa.

Jakie inne licencje są dopuszczalne przez NCN?

Publikacje w otwartym dostępie mogą być udostępniane na dowolnej licencji Creative Commons lub innej licencji zgodnej z zasadami otwartego dostępu. Wybór konkretnej licencji pozostaje w gestii autorów i wydawców.

Czy koszty publikacji w modelu otwartego dostępu są kwalifikowalne?

Tak. Koszty związane z publikacją artykułów w otwartym dostępie (Article Processing Charges, APC) są kwalifikowalne dla wszystkich trzech ścieżek publikacyjnych uznawanych przez NCN.

Czy NCN zaleca ponoszenie kosztów publikacyjnych w czasopismach subskrypcyjnych?

Nie. NCN nie rekomenduje ponoszenia kosztów APC w przypadku publikacji w czasopismach subskrypcyjnych lub hybrydowych, jeżeli istnieje możliwość bezpłatnego udostępnienia wersji AAM lub preprintu w otwartym repozytorium.

Biblioteka Główna Politechniki Warszawskiej - FAQ

FAQ - najczęściej zadawane pytania

Open Access

Licencje CC

Drapieżne czasopisma i konferencje

NCN

Kontakt