strona startowa witryny Biblioteki Głównej Politechniki Warszawskiej

Biblioteka Główna Politechniki Warszawskiej - Plany zarządzania danymi badawczymi

Start » Plany zarządzania danymi badawczymi

Plany zarządzania danymi badawczymi

grafika wektorowa

Wprowadzenie

Dane badawcze są to wszystkie dane, które zostały zebrane, wytworzone, zaobserwowane w trakcie procesu badawczego, mającego na celu otrzymanie wyników naukowych.
Dane badawcze to:

  • surowe dane (które uzyskano bezpośrednio w wyniku zastosowania narzędzia badawczego),
  • przetworzone dane (opracowane).

Przykłady danych badawczych:

  • notatki z eksperymentów, dzienniki
  • protokoły laboratoryjne, opisy procedur
  • opisy metodologiczne
  • próbki
  • artefakty, obiekty
  • dokumenty tekstowe
  • kwestionariusze, ankiety
  • nagrania audio lub wideo
  • fotografie, obrazy
  • zawartość baz danych (obrazy, teksty, nagrania audio i wideo)
  • oprogramowanie (skrypty, pliki wejściowe)
  • wyniki symulacji komputerowych
  • modele matematyczne i algorytmy

Otwarte dane badawcze – to dane wytworzone w trakcie badań i użyte w pracy naukowej, do których każdy użytkownik ma swobodny i bezpłatny dostęp. Dane te można wykorzystywać, modyfikować i udostępniać zgodnie z prawem.
Niektóre dane mogą być archiwizowane w modelu zamkniętym, z uwagi na:

  • komercjalizację wyników badań, np. zgłoszenie wynalazku do ochrony patentowej
  • bezpieczeństwo narodowe
  • ochronę danych osobowych
  • ograniczenia z tytułu praw autorskich

Data set – uporządkowany zbiór danych, udostępniony w danym repozytorium, odnoszący się do danego tematu, opatrzony metadanymi opisującymi jego zawartość.

  • Metadane danych badawczych:

    Odpowiednie przygotowanie, uporządkowanie i opisanie danych pozwoli na ich sprawne wyszukanie.
    Dane powinny zostać opatrzone metadanymi w taki sposób, aby odbiorca wiedział jakiego rodzaju są to dane, w jaki sposób zostały wytworzone oraz na jakich zasadach może z nich korzystać.

    Nie ma jednego powszechnie obowiązującego standardu opisu metadanych dla danych badawczych, dlatego warto zapoznać się ze standardami opisu metadanych stosowanymi w repozytorium, w którym zamierzamy zdeponować dane.  
    W standardach opisu metadanych mogą pojawić się następujące pola, które trzeba będzie uzupełnić:

    • tytuł
    • źródło
    • twórcy (osoby lub podmioty posiadające prawa autorskie do danych badawczych)
    • data wytworzenia
    • format
    • język
    • informacje dotyczące otwartości (w tym licencja i ewentualne embargo)
    • powiązany projekt
    • powiązana publikacja, itp.

    W wyborze odpowiedniego standardu mogą pomóc narzędzia:

  • Formaty plików

    Dane powinny zostać zdeponowane w taki sposób, aby zapewnić ich długoterminową czytelność i dostępność. Przy udostępnianiu danych badawczych należy wziąć pod uwagę:

    • oprogramowanie, za pomocą którego będzie można je odczytać
    • trwałość wybranych formatów plików.

    Należy używać ogólnodostępnych formatów plików. W tym celu warto stosować formaty plików bez kompresji, które nie wymagają komercyjnego oprogramowania oraz wykorzystują standardowe kodowanie (ASCII, Unicode).

    W niektórych przypadkach migracja danych do otwartego formatu może spowodować utratę części danych / metadanych lub ich zniekształcenie. Dopuszcza się wtedy możliwość deponowania danych w formatach zamkniętych.

    Jeżeli dane są możliwe do odczytania za pomocą narzędzi komercyjnych, ale powszechnie stosowanych w danej dyscyplinie, wtedy również dopuszcza się zdeponowanie takich danych.

    Przed przygotowaniem data setów, należy sprawdzić, czy repozytorium umożliwia zdeponowanie danych w wybranym przez nas formacie.

  • Udostępnianie danych badawczych

    Dane powinny być otwarte na tyle, na ile jest to możliwe oraz na tyle zamknięte, na ile to jest konieczne. Aby pomóc naukowcom odpowiednio przygotować i udostępniać dane, zostały opracowane zasady FAIR, według których dane powinny być:

    Findable – łatwe do odnalezienia; zestaw danych musi być opatrzony takimi metadanymi, aby były one wyszukiwalne za pomocą odpowiednich narzędzi dostępnych w danym repozytorium

    Accessible – dostępne (co najmniej do poziomu metadanych) dla wszystkich zainteresowanych mających dostęp do Internetu; 

    • dostępność w FAIR nie oznacza otwartego dostępu bez ograniczeń, oznacza, że poprzez metadane określa się dokładne warunki, na jakich dane są udostępniane i możliwe do ponownego wykorzystania

    Warto skorzystać z poniższych otwartych licencji:

    Metadane powinny być dostępne nawet wtedy, gdy zbiór danych został przeniesiony lub usunięty.

    Interoperable – interoperacyjne; dane muszą być opisane w odpowiednim standardzie oraz z zastosowaniem prawidłowej metodologii; powinny być także zdeponowane w formatach umożliwiających ich odczyt oraz przetwarzanie

    Reusable – możliwe do ponownego wykorzystania; oznacza to, że w opisie lub samych setach powinna być zawarta informacja o pochodzeniu danych wraz z całą metodologią ich pozyskiwania; możliwość ponownego wykorzystania wymaga również, aby była wskazana licencja, na której dane zostały udostępnione i mogą być przetwarzane. 

  • Repozytoria

    Dane badawcze powinny być gromadzone i udostępniane w repozytoriach instytucjonalnych, krajowych lub międzynarodowych.
    Przy wyborze repozytorium trzeba zwrócić uwagę na następujące kwestie:

    • na jakich zasadach dane będą przechowywane
    • w jaki sposób dane będą zabezpieczane
    • czy repozytorium wspiera używany w danej dyscyplinie standard opisu metadanych
    • czy repozytorium zapewnia przypisanie identyfikatora, np. DOI, do zbiorów danych (przekłada się to na lepsze wyszukiwanie danych)
    • czy można powiązać zbiór danych z autorami za pomocą identyfikatorów, tj. ORCID
    • czy inni naukowcy z danej dyscypliny korzystają z tego samego repozytorium
    • koszt zdeponowania danych (należy sprawdzić, czy wybrane przez nas repozytorium stosuje dodatkowe opłaty, tzw. Data Processing Charge, czy zdeponowanie danych jest bezpłatne)

    Przy wyborze repozytorium warto skorzystać także z Register of Research Data Repositories. Jest to globalny rejestr repozytoriów danych badawczych ze wszystkich dyscyplin naukowych.
    Jedne z najpopularniejszych obecnie repozytoriów danych badawczych to:

    • Repozytorium danych badawczych Politechniki Warszawskiej – repozytorium instytucjonalne, działające jako część Bazy Wiedzy Politechniki Warszawskiej. Spełnia zasady FAIR data. Dane badawcze mogą tu deponować wyłącznie pracownicy lub doktoranci Politechniki Warszawskiej, posiadający aktywne konto w serwisie BW PW. Więcej informacji w zakładce Repozytorium danych badawczych PW
    • RepOD - Repozytorium Otwartych Danych – to repozytorium krajowe powstałe w ramach Platformy Otwartej Nauki. Umożliwia deponowanie, tzw. małych danych. Korzystanie z serwisu jest bezpłatne.
    • Zenodo – Projekt OpenAIRE, wpierający ideę otwartego dostępu i przepływu danych w Europie. Repozytorium zostało przygotowane z funduszy UE. Repozytorium spełnia zasady FAIR. Obowiązuje limit 50GB na jeden set danych.

© 2026 Politechnika Warszawska,

Biblioteka Główna Politechniki Warszawskiej, Pl. Politechniki 1, 00-661 Warszawa

Polityka prywatności | Mapa strony